بازداشت پزشکان در حوادث دی ۱۴۰۴ | روایت رئیس سازمان نظام پزشکی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید به نقل از اعتماد، به دنبال اعتراضات دی ماه و به‌ویژه پس از حوادث خونین ۱۸ و ۱۹ این ماه، همزمان با اعلام  آمار کشته‌شدگان، خبر بازداشت کادر درمان در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شد. محمد رییس‌زاده، رییس سازمان نظام پزشکی کشور حالا در تازه‌ترین گفت‌وگوی خود با «اعتماد» توضیح می‌دهد که در اطلاع‌رسانی‌های اولیه آمارها، بازداشت بیش از ۵۰ نفر را نشان می‌داد اما بررسی‌های اولیه نشان داد که برخی از این افراد یا پزشک نیستند یا از خانواده‌های دیگر جامعه پزشکی  و پیراپزشکی مثل پرستاری هستند که نظام پزشکی تولیت آنها را بر عهده ندارد. تعداد افرادی که ما ابتدا به آن رسیدیم ۳۳ نفر بود که اطلاع‌رسانی درباره آنها شده بود؛ افرادی که ممکن بود یک ساعت بازداشت بوده باشند. بعد از بررسی‌ها تعداد افرادی که بازداشت بودند دست‌کم به  ۲۳ نفر رسید و با توجه به آزادی‌هایی که در چند روز گذشته داشتیم این عدد به کمتر از ۱۷ نفر کاهش یافت.

مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید. 

تا امروز چند پزشک در جریان رسیدگی به آسیب‌دیدگان اعتراضات دی‌ماه بازداشت شده‌اند؟

ما از روز اول کمیته‌ای برای رصد در این زمینه در معاونت پارلمانی تشکیل دادیم. این موضوع را مورد به مورد در ارتباط با روسای نظام پزشکی‌های شهرستان‌ها و دادستان‌ها در سطح کشور پیگیری کردیم. آماری که جمع‌آوری شد به ۲۳ نفر رسید با توجه به اینکه هر روز اطلاعات در شرایط قطعی اینترنت رد و بدل می‌شد، مکانیسمی برای به دست آوردن آمار وجود نداشت و آنچه در دسترس داشتیم بر اساس اطلاع‌رسانی شهرستان‌ها بود. این تعداد از میان ۱۷۵ هزار پزشک و افرادی از جامعه نظام پزشکی که عضو سازمان نظام پزشکی هستند و همچنین از بین ۴۰۰ هزار عضوی که ما داریم، بود. با آزاد شدن برخی از این پزشکان و اعضای کادر درمان در حال حاضر حدود ۱۷ نفر همچنان در بازداشت هستند. در میان این افراد، دندانپزشک، داروساز و فیزیوتراپیست هم داشتیم بنابراین تعداد  افراد  جامعه پزشکی که در حال حاضر در زندان هستند  به ۱۰ نفر نمی‌رسند. سازمان به شهرستان‌ها نامه زده‌ که اگر از اعضای بازداشت شده سازمان نظام پزشکی اطلاعی دارند ما را در جریان بگذارند. در اطلاع‌رسانی‌های اولیه آمار بیش از ۵۰ نفر را نشان می‌داد اما بررسی‌های اولیه نشان داد که برخی از این افراد یا پزشک نیستند یا از خانواده‌های دیگر جامعه پزشکی وپیراپزشکی مثل پرستاری هستند که نظام پزشکی تولیت آنها را بر عهده ندارد. تعداد افرادی که ما ابتدا به آن رسیدیم ۳۳ نفر بود که اطلاع‌رسانی درباره آنها شده بود؛ افرادی که ممکن بود یک ساعت بازداشت بوده باشند. بعد از بررسی‌ها تعداد افرادی که بازداشت بودنددست کم به ۲۳ نفر رسید و با توجه به آزادی‌هایی که در چند روز گذشته داشتیم این عدد کاهش یافت. آقای دکتر رضایی از تهران، دکتر نادعلی از گرگان، دکتر علیرضا گلچینی از قزوین، خانم دکتر آمنه سلیمانی از اردبیل و سه نفر از جامعه پزشکی در استان فارس و یک نفر هم از کرمان آزاد شدند بنابراین آمار کلی ما اکنون به کمتر از ۱۷ مورد می‌رسد. دو مورد دیگر هم داریم که بازداشت آنها مربوط به حوادث اخیر نیست و البته درباره آنها هم ما وظیفه پیگیری داریم. 

این پزشکان بیشتر در چه تخصص‌هایی فعالیت دارند؟

در میان این افراد تخصص‌های جراحی، طب اورژانس، پزشکی عمومی و دندانپزشکی هم داریم.

از دلایل دستگیری و اتهامات مطرح شده اطلاعی دارید؟

در فضای مجازی جریانی راه افتاده که پزشکان را به دلیل درمان مجروحان دستگیر کرده‌اند. این موضوع بسیار برای جامعه پزشکی ما خطرناک است چون پزشک ما باید بر اساس تعهد حرفه‌ای و سوگند پزشکی هر مصدومی که وارد مراکز درمانی می‌شود یا هر مصدومی که درخواست کمک داشته باشد، بدون سوگیری و پرسیدن ماهیت بیمار به او کمک کند؛ این وظیفه و خط قرمز ماست. در واقع اقدام به درمان بیماران و نیازمندان در یک فضای منطقی، خط قرمز پزشکی و نظام پزشکی است. حالا اگر کسی بخواهد فضایی خلاف واقع راه بیندازد که پزشکی به‌واسطه درمان بازخواست و بازداشت شده است فضای امن درمان را در کشور از بین می‌برد. ما در حادثه دی ماه ۲۵ هزار مجروح داشتیم که از طیف‌های مختلف به مراکز درمانی مراجعه کردند. همکاران ما نزدیک به ۱۳ هزار عمل جراحی سبک و سنگین در کشور در تمام مراکز درمانی و در تمام استان‌ها برای این افراد انجام داده‌اند. بیش از ۵ هزار نفر از جراحان رشته‌های مختلف، متخصصان طب اورژانس و بیهوشی و مراقبت‌های ویژه، پزشک‌های عمومی اورژانس و سایر رشته‌هایی که مورد مشاوره قرار گرفته‌اند و همچنین بیش از ۶۰ هزار نفر از کادر درمان درگیر مداوای مصدومان و مجروحان کشور بوده‌اند که همه اینها هم ایرانی هستند. این تعداد از کادر پزشکی و کادر درمان همچنان در مراکز درمان در حال خدمت‌رسانی هستند. اگر قرار بود در کشور ما چنین فضایی - که در حال ترویج است - وجود داشته باشد و افراد را به خاطر درمان مجروحان و معترضان بازداشت کنند باید همه این افراد را بازداشت می‌کردند. بنابراین این حرف مردود و غلط است. برای ایجاد امنیت و آرامش جامعه پزشکی و خدمت به مردم مجبورم این را تاکید کنم که به هیچ عنوان این طور نیست که جامعه پزشکی به خاطر اقدام به درمان مجروحی بازداشت شوند. بازداشت این تعداد هم - بر اساس بررسی‌های رسمی و جلساتی که داشتیم - عموما به خاطر درمان یا صرفا به خاطر درمان نبوده و دلایل بازداشت این پزشکان هم همان دلایل عمومی سایر بازداشت‌های عمومی افراد است. شخصا روی این موضوع خیلی حساس هستم و اگر موردی باشد که پزشکی به دلیل انجام وظیفه حرفه‌ای بازداشت شده باشد، حتما آن را پیگیری می‌کنم. سازمان نظام پزشکی به خاطر تعهد صنفی که دارد پیگیر کار تمامی این بازداشت‌شدگان است که در ذیل تشریفات قانونی هر کمکی که بتوانیم انجام بدهیم که این افراد به چرخه درمان و خدمت بازگردند.

بین ۴۰۰ هزار نفر از اعضای ما تنها این تعداد از افراد بازداشت شدند که این نشان می‌دهد که قاطبه اعضای سازمان در حال انجام کار حرفه‌ای و تعهد خود هستند و خیلی درگیر این مسائل نیستند.حتی مواردی هم که فرد در یک مجرای غیررسمی اقدام به درمان کرده، برخوردی نشده است. طبق جلساتی که داشتیم و اطلاعاتی که به ما ارائه کرده‌اند، دلایل دستگیری‌ها کاملا غیرپزشکی و درمانی بوده است. من به ‌طور واضح اعلام کردم که اگر مردم در منزل هم هستند به خاطر اینکه دچار عوارض تاخیر در درمان هستند با آرامش خاطر به مراکز درمانی مراجعه کنند و اعضای جامعه پزشکی هم مکلف هستند، هر کسی از آنها درخواست مداوا کرد، مداوا را اعمال کنند.

وظیفه دستگاه‌های امنیتی و انتظامی در این میان چیست؟

از مسوولان امنیتی و قضایی کشور هم درخواست کردیم و آنها هم قبول کردند که شرایطی را ایجاد کنند که کادر بهداشت و درمان فارغ از نگاه‌ها و تبعیض‌ها بتوانند وظیفه ذاتی خود را انجام بدهند. ما روی این مورد حساس هستیم البته در کشور این فضا موجود است و من سراغ ندارم که به خاطر ماهیت یک بیمار ما را از ارائه خدمات به او و درمان منع کرده باشند اما باز هم این مورد را تاکید کردم. این موضوع برای کشور ضروری است چون اگر خدای ناکرده در آینده همچنین شرایطی پیش بیاید اعضای نظام پزشکی باید این اطمینان خاطر را داشته باشند که بدون دغدغه می‌توانند به مردم خدمت کنند. اگر این کادر پزشکی نبود حتما آمار کشته‌های ما بیشتر می‌شد. کادر درمان در این جریان روسفید بودند و نهادی عمل کردند. بسیاری از جراحان برجسته ما شب و نصفه شب، بدون چشمداشت بیش از ۳۰ ساعت در اتاق عمل بودند و حتی در مراکز خصوصی هم پرونده آنان هیچ گونه شارژی نشد. جراحانی بودند که شب تا صبح آمده و ۱۰ جراحی انجام دادند اما در پرونده‌شان هیچ چیزی یادداشت نکرده‌اند تا بخواهند حق‌الزحمه‌ای دریافت کنند. کادر درمان واقعا با نگاه انسانی کمک کردند و همه ما باید از این جامعه پزشکی مراقبت کنیم که بتوانند با آرامش خاطر کار خود را انجام بدهد.

در این مدت بیشترین اعمال جراحی که انجام شد، چه تخصص‌هایی را در بر می‌گرفت؟

متاسفانه ما در بیمارستان فارابی تعداد زیادی آسیب چشمی داشتیم و درباره این موضوع با مسوولان ذی‌ربط هم صحبت کردم که حتما باید مدیریت شود. امیدوارم دیگر شاهد چنین حوادثی نباشیم اما اگر بودیم دیگر نباید شاهد چنین آسیب‌هایی به مردم باشیم. بعد از آسیب‌های چشمی، موارد ارتوپدی، جراحی عمومی و عروقی را داشتیم. شخصا بیش از ۱۰ تا ۱۵ مجروح عروق عمومی داشتم که گلوله به شریان دست یا پا، عروق زیر بغل و شکمی آنها اصابت کرده بود. بیماری هم دارم که با اصابت گلوله شریان پای او قطع شده است؛ کمی دیر مراجعه کرده و شاید هم مجبور شویم پا را از بالای زانو قطع کنیم. هفته قبل موردی داشتیم که از پشت به او گلوله زدند البته نیروی امنیتی و نظامی بود. ۷۰ درصد بیمارانی که من عمل کرده‌ام افراد نظامی هستند که یک فرد مسلح و حرفه‌ای اینها را مورد اصابت گلوله قرار داده است. مواردی داشتیم که تک تیرانداز گلوله را به قفسه سینه و نزدیک قلب یا به کشاله ران و اندام‌های حیاتی زانو او شلیک کرده است. مواردی داشتیم که با کلت به آنها شلیک شده است. به ‌طور کلی اما آسیب‌ها، چشمی و ارتوپدی و عمومی بوده است و بعضی از اعمال جراحی را هم در فک و صورت داشتیم. سر و صورت بسیاری از افراد را با بلوک و سنگ را هدف گرفته‌ بودند. موردی هم در حال حاضر داریم که یک پسر ۱۸ ساله‌ای است که امسال کنکور ریاضی داشته. پدر او ارتشی بوده و افراد مسلح برای هدف قرار دادن پدر او، با کلاشینکف به پسر که سر راه آنها بوده، شلیک می‌کنند و در حال حاضر این پسر از کمر به پایین فلج شده است. در یک مرکز که آن روزها مسوول تریاژ بودم در دو شب ۹۶۰ مجروح را با سطح خشونت بسیار بالا تریاژ کردیم که افراد نظامی بودند. افرادی را نتوانستیم نجات دادیم و بقیه هم با قطع پا، دست، لاپاراتومی، آسیب شدید ریه، قلب و سر و صورت روبه‌رو بوده‌اند که این اقدامات کار یک فرد عادی نیست و کار فرد مسلح آموزش دیده برای جنگ شهری است.

بعد از اینکه اعلام شد که مردم اگر مجروح هستند به بیمارستان‌ها مراجعه کنند تا وضعیت آنها بدتر نشود، چه تعداد افراد به مراکز درمانی مراجعه کردند؟

مسوولان وزارتخانه بالای سه هزار نفر را اعلام کردند. شخصا هم به ‌طور رسمی اعلام کردم و همزمان با نیروهای نظامی و مسوولان قضایی هماهنگ کردیم تا مردم برای مراجعه، این اطمینان خاطر را داشته باشند. بعد از این اعلام، دو بیمار را که با تاخیر مراجعه کرده بودند، تحت عمل جراحی قرار دادم و هنوز هم درمان آنها ادامه دارد. 

بقیه پزشکان بازداشت شده چه شرایطی دارند؟

فعلا در حال سیر مراحل تحقیقات هستند؛ همان مراحلی که بقیه بازداشت‌شدگان می‌گذرانند اما ما تاکید کرده‌ایم که با توجه به خدمات جامعه پزشکی انتظارمان این است که مسوولان قضایی و امنیتی با مدارا و عنایت بیشتری با اعضای سازمان نظام پزشکی برخورد کنند. 

سازمان برای پزشکان وکیل گرفته است؟

معاونت اجتماعی و امور مجلس سازمان برای هر کدام از آنها وکیل گرفته است و همزمان سازمان هم به خانواده‌ها مشاوره می‌دهد. مورد به مورد افراد را در تعامل در دستگاه قضا پیگیری می‌کنیم و بر اساس همین پیگیری‌ها هم تعدادی از این افراد فعلا آزاد شده‌اند. 

این بازداشت‌ها و انتشار اخبار مرتبط با آن چه تاثیری بر جامعه پزشکی دارد؟

مهم این است که جامعه پزشکی بداند برای اقدام به تعهد حرفه‌ای‌شان خطری وجود ندارد چرا که به نفع جامعه است. همکاران ما باید مطمئن باشند و ما هم این اطمینان را می‌دهیم که با آرامش خاطر تعهد حرفه‌ای شان را انجام بدهند. مردم هم باید بدانند که جامعه پزشکی مشغول کار تخصصی خود است. رسانه‌ها باید کرامت جامعه پزشکی را رعایت کنند و خطاب به مسوولان کشور هم می‌گویم که اگر خدمات تخصصی و شبانه‌روزی جامعه پزشکی نبود قطعا جان‌های بیشتری از مردم و هموطنان ما گرفته می‌شد. این نقش مهم و حیات‌بخش جامعه پزشکی است و نباید حالا که از این برهه‌ها گذر کردیم رسانه‌ها و مسوولان و تریبون‌ها یادشان برود و دوباره شروع به نواختن جامعه پزشکی کنند. نکته آخر اینکه هیچ کس، چه مسوولان کشوری چه رسانه‌ها حق ندارند فضای درمان، بهداشت و پزشکی را به جهت‌گیری‌های خاص آلوده کنند ما باید کمک کنیم که بیمارستان‌ها و مراکز پزشکی فضای کاملا حرفه‌ای و آرام برای رسیدگی به همه مجروحان با هر نگاهی داشته باشد و اگر این فضا بخواهد جهت‌دار شود و از هر سمتی، آلوده به جهت‌گیری‌ها شود برای مردم خطرناک است. این خط قرمز ما است و هیچ کس نباید اجازه ایجاد چنین فضایی داشته باشد. 

ضمن اینکه بازداشت پزشکان منجر به کاهش دسترسی مردم به خدمات پزشکی هم می‌شود، آیا بعد از این بازداشت‌ها گزارش‌هایی در این باره نداشتید؟

عرض کردم که نشده است. تمام این افراد از جامعه پزشکی برای ما مهم بوده‌اند ولی به لحاظ آماری در جامعه ۱۷۵ هزار نفری نباید اینطور القا کنیم که پزشکان را بازداشت کرده‌اند دسترسی مردم مشکل است. این طور نیست و عموم جامعه پزشکی آزاد و در حال خدمت‌رسانی هستند. 

مهم‌ترین چالش‌هایی که در پیگیری وضعیت این پزشکان با آن مواجه هستید، چه بوده؟

چالش‌های ما چالش‌های روتین قضایی است. اول اینکه تا جایی که من اطلاع دارم تاکنون هیچ حکمی صادر نشده است. بر اساس اطلاعاتی که از دستگاه قضایی و مسوولان دریافت کردیم پرونده این اعضای جامعه پزشکی در سیر مراحل بازپرسی و تحقیقات است. برای همه موارد به صورت جداگانه پرونده درست کرده‌ایم که هر کدام در چه مرحله‌ای هستند، چه وضعیتی دارند و از کجا باید پیگیر مسائل آنها باشیم.

در پیگیری‌ها کدام یک از دستگاه‌ها با شما همراه بودند یا مانع شدند؟

ما بیشتر با نهادهای قضایی در تماس هستیم و در این زمینه همکاری داشتند. دادستان تهران و دادستان‌های استان‌های دیگر هم پیگیری‌های زیادی داشتند. 

آیا این پیگیری‌ها نباید باعث می‌شد در این مدت همه پزشکان با گذشت حدود چهار هفته از بازداشت‌شان آزاد می‌شدند؟

به هر حال هر پرونده‌ای یک سیری دارد و من در سیر طبیعی و تخصصی آن نمی‌توانم دخالت کنم اما حداکثر تلاش‌مان را می‌کنیم که این افراد هر چه سریع‌تر آزاد شوند. 

میانگین مدت زمان بازداشت اولیه این پزشکان چقدر بوده است؟

از همان ۱۸ و ۱۹ دی تا همین حالا پزشکانی را داریم که در بازداشت به سر می‌برند. 

در این روند رسیدگی به پرونده‌ها شاهد تهدید و فشار به پزشکان و کادر درمان بوده‌اید؟

به هیچ‌وجه؛ هیچ کس نمی‌تواند ما را تهدید کند. 

شرایط خانواده‌ این پزشکان به چه صورت است؟

معاونت اجتماعی و امور مجلس سازمان، دکتر میرخانی هم در حال پیگیری‌هایی در این زمینه است و شخصا هم پیگیری‌هایی در این زمینه انجام داده‌ام. حداکثر تلاش‌مان را می‌کنیم که به کاهش فشارهای روحی و روانی خانواده‌ها کمک کنیم. به هر حال هر کسی را که بازداشت کنند فشار روحی و روانی به خانواده‌ او وارد می‌شود. روان‌پزشک و تیم روان‌شناس مستقر در سازمان داریم و با افرادی که در شهرستان‌ها هستند هم در تماس هستیم. اجازه نمی‌دهیم خانواده‌ها درگیر شیادان کاسب امنیتی شوند. در حال حاضر دو وکیل داریم که تبصره ۴۸ هستند که فقط کار پیگیری جامعه پزشکی را انجام می‌دهند و وظیفه ما هم وظیفه حمایتی است.